Ψυχανάλυση και πολιτική: Μάθημα Δεύτερο: B’ μέρος

Μαθήματα Aυτομόρφωσης 

πρώτος κύκλος: ψυχανάλυση και πολιτική: 

Μάθημα Δεύτερο: B’ μέρος

μάθημα πρώτο εδώ

Η εξουσία και η σκέψη σχετικά με την αντίσταση - subcomandante Marcos

.

To κείμενο που ακολουθεί είναι ένα απόσπασμα από το γράμμα του subcomandante Marcos προς τον Don Luis Villoro κατά την ανταλλαγή ιδεών πάνω στην Ηθική και την Πολιτική και  δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Rebeldia το Δεκέμβριο του 2011. το κείμενο βασίζεται σε σκέψεις του ποιητή και υποστηρικτή των ζαπατίστας Tomas Segovia τις οποίες ο Marcos μεταφέρει στο γράμμα του. Oι υπογραμμίσεις στο κείμενο είναι του Marcos

μετάφραση: Μαρίνα 

Πάντα όταν θριαμβεύει η μια ή η άλλη μορφή του φασισμού, η αλήθεια και η δικαιοσύνη παίρνουν τη μορφή της αντίστασης.

Μπορεί να ειπωθεί ότι η αριστερά συνδέεται καταστατικά με την έννοια της αντίστασης. Αναμφίβολα η αριστερά έκανε στον αιώνα μας ένα ιστορικό λάθος, το λάθος ήταν η πεποίθηση ότι μπορούσε να πάρει την εξουσία. Η αριστερά στην εξουσία είναι όμως μια αντίφαση, και αυτό μας το έχει διδάξει αρκετά η ιστορία του 20ου αιώνα (…)

Σήμερα είναι σαφές, μου φαίνεται, ότι η αριστερά δεν είναι το άλλο (το διαφορετικό) της δεξιάς,  αφού είναι τοποθετημένες αμφότερες σε μια σχέση αντίθετη αλλά συμμετρική ως προς την εξουσία.  Η αριστερά θα έπρεπε να σημαίνει πάνω απ΄όλα κάτι άλλο από την εξουσία, ο άλλος σκοπός, η άλλη σημασία της κοινωνικής ζωής, αυτό που μένει θαμμένο και ξεχασμένο στη συνταγματική εξουσία, η επιστροφή του καταπιεσμένου, η πνιγμένη φωνή της κοινής ζωής,  η φωνή των αποκλεισμένων πριν από αυτή των φτωχών (και αυτή των φτωχών μόνο επειδή είναι στην πλειοψηφία τους, αλλά όχι αποκλειστικά, οι αποκλεισμένοι) – η αριστερά είναι η φωνή των πεθαμένων.

Μια από τις ιδέες που μας έκανε περισσότερο κακό ήταν αυτή του «αντιδραστικού» που μας επέτρεψε να σκεφτούμε ότι η δεξιά αντιτίθεται στην πρόοδο, ότι είναι αντίδραση και μιλά εν ονόματι του παρελθόντος. Έτσι η αριστερά πείσθηκε ότι στόχος της αντίστασης είναι η εξουσία στο βαθμό που σε αυτή παραμένει η δεξιά (η δεξιά που αντιτίθεται στον "προοδευτισμό" της αριστεράς) με την απελπισμένη προσπάθειά της να συντηρήσει τα προνόμια και την κυριαρχία της. Χωρίς να γίνεται ορατό ότι η εξουσία, τόσο από τα δεξιά  όσο και από τα αριστερά, είναι μόνο αντίσταση. Αντίσταση όμως με μια διαφορετική έννοια , πολύ πιο απλή: το να αντιστέκεσαι για να αντικατασταθεί η μια εξουσία από μια άλλη. Όμως για την Ιστορία, η εξουσία ήταν πάντα προοδευτική.

Στο Μεξικό αυτό φαίνεται με ιδιαίτερη οξύτητα δεδομένης της ωμότητας των σχέσεων εξουσίας. Σήμερα μπορούμε να πούμε ξεκάθαρα ότι καμία κυβέρνηση δεν υπήρξε πιο αποφασισμένη και πιο ενεργά προοδευτική από την κυβέρνηση του  Porfirio Diaz και που στις μέρες μας είναι το PRI (θεσμικό επαναστατικό κόμμα, είχε την εξουσία περίπου 100 χρόνια στο Μεξικό) αυτό το οποίο μονοπωλεί και εκμεταλλεύεται όλη τη ρητορική της προόδου, της αλλαγής, του εκσυγχρονισμού, του ξεπεράσματος των νοσταλγικών και των «απεσταλμένων» του παρελθόντος, μέχρι και της έννοιας της δημοκρατίας. 

Και αυτό με κάνει να σκέφτομαι ότι επίσης η δημοκρατία στην εξουσία είναι μια αντίφαση: η δημοκρατία δεν είναι «δημοαρχία» - ο λαός στην εξουσία είναι μια ουτοπία ή μια μεταφορά, πολύ επικίνδυνη για να εκληφθεί κυριολεκτικά, επειδή «ο λαός», αν υποθέσουμε ότι υπάρχει ή ότι δεν υπάρχει παρά ως ενδελέχεια, είναι εξ ορισμού αυτό που δεν βρίσκεται στην εξουσία, είναι το άλλο της εξουσίας.

Οι γοητευτικοί μου συνάδελφοι, όμως, όταν «παραδόθηκαν» στην Κυβέρνηση, γνωρίζοντας ότι οι υποσχέσεις της ήταν κάλπικες, βρέθηκαν παραπλανημένοι;  Αδύνατον: η παραπλάνηση είναι επιθυμία στην πιο καθαρή της μορφή που συνεπάγεται το εκθαμβωτικό όραμα ότι η απόλαυσή σου είναι η δική μου απόλαυση. Δεν είναι δυνατό ένα όραμα στο οποίο η απόλαυση της εξουσίας να είναι η απόλαυση του λαού.

(1994)

Σε μια χώρα που δεν ασκείται πια η βίαιη απαγόρευση της άμεσης έκφρασης της κοινωνικής ζωής, η ιδεολογία της εξουσίας θα μας εκβιάσει αποκαλώντας μας πουτάνες –δηλαδή εκλεπτυσμένους, αρνητικούς, μνησίκακους, ευέξαπτους – ή θα προσπαθήσει να μας πείσει, όπως προσπαθούν να πείσουν τους πολιτικολόγους και άλλους διανοούμενους σε σxέση με τους ζαπατίστας, όπως προσπαθούν οι συνάδελφοί μου (ξεκινώντας από τον Octavio Paz) να πείσουν εμένα, ότι ο «αληθινός» δρόμος για να εκφραστούμε και να ασκήσουμε επιρροή στην κοινωνική ζωή είναι να μπούμε στους θεσμούς – ή γενικά στο πεδίο του θεσμισμένου.

(1996)

H προστακτική της εξουσίας

Το 2011, ο Ιταλός πολιτικός φιλόσοφος Τζόρτζιο Αγκάμπεν παραχώρησε συνέντευξη στο τρίτο κανάλι της Ελληνικής Τηλεόρασης (και ειδικότερα στην εκπομπή “Τόποι ζωής, τόποι ιδεών” του Γιώργου Κεραμιδιώτη). Στην εκπομπή, η οποία προβλήθηκε από την ΕΤ3 (και μπορεί κανείς να την παρακολουθήσει εδώ) χρησιμοποιήθηκαν ορισμένα μόνο αποσπάσματα από τη συνέντευξη, περίπου το μισό από το συνολικό υλικό. Το κείμενο που ακολουθεί περιλαμβάνει το σύνολο των ερωτήσεων και των απαντήσεων, στα ελληνικά. Επιμέλεια/ μετάφραση: Άκη Γαβριηλίδη. 

Μαθήματα Aυτομόρφωσης: Ψυχανάλυση και Πολιτική [2] Α’ μέρος

Μαθήματα Aυτομόρφωσης 

πρώτος κύκλος: ψυχανάλυση και πολιτική: 

Μάθημα Δεύτερο: Α’ μέρος

μάθημα πρώτο εδώ

Το αρχέτυπο του Νταχάου

...και του Γκουαντανάμο

Το στρατόπεδο συγκέντρωσης, και όχι η πόλη, αποτελεί σήμερα το βιοπολιτικό παράδειγμα της Δύσης

Αν υπάρχει ακόμα σήμερα μια τελευταία αποδεκτή έννοια της φιλοσοφίας, μια τελευταία αποδεκτή έννοια της αλήθειας, στο όνομα της οποίας νομιμοποιείται η δραστηριότητα που εξακολουθούμε να καλούμε φιλοσοφία, είναι ο ακατάπαυστος αγώνας κατά της κυριαρχίας. Το βιβλίο τού ιταλικής καταγωγής Giorgio Agamben «Homo Sacer» (1995), είναι από τα σημαντικότερα έργα σύγχρονης φιλοσοφίας με την παραπάνω έννοια, έργο το οποίο χάρη στην κοπιώδη φροντίδα της μετάφρασης και της επιμέλειας είμαστε σε θέση να υποδεχτούμε σήμερα στα ελληνικά. Λόγω του περιορισμένου χώρου μιας τέτοιας βιβλιοκριτικής αντιπαρέρχομαι όλα τα εργοβιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα (μπορούν άλλωστε να βρεθούν στην ίδια την έκδοση) για να προχωρήσω στη -δύσκολη, για λόγους που θα φανούν αμέσως- αποτίμησή του.

Παρ' ότι η βασική ιδέα του βιβλίου είναι με σαφήνεια χαραγμένη, η παρακολούθηση της σκέψης τού συγγραφέα σε όλες τις διακλαδώσεις της γεννά δυσκολίες που οφείλονται εν πολλοίς στον «ταλμουδικό» τρόπο της γραφής του: με αυτό εννοώ τη δημιουργία ενός εκτεταμένου ενδοκειμενικού λαβυρίνθου, χωρίς «εξωτερικό», όπου η συζήτηση ξεκινάει από διαφορετικό κάθε φορά σημείο για να οδηγηθεί πάντα στο ίδιο κέντρο -θέση εξαρχής ειλημμένη, η οποία ουδέποτε εκτίθεται με γραμμικό επιχειρηματολογικό τρόπο, ανασκευάζοντας τυχόν αντεπιχειρήματα και εκτιθέμενη με τον ίδιο τρόπο η ίδια στην κριτική. Ετσι δημιουργείται ένας ιδιόμορφος θωρακισμός που η άλλη του όψη είναι μια κλειστοφοβική ατμόσφαιρα, ένα είδος αντεστραμμένου καφκικού Πύργου, απ' όπου κάθε προσπάθεια εξόδου επαναφέρει σταθερά στο εσωτερικό -κάτι που λειτουργεί εντέλει ως ένα είδος εικονικού ισοδυνάμου της κατάστασης για την οποία το έργο μιλάει: αιχμαλωσία της ζωής στο χαλύβδινο δίχτυ της κυριαρχίας, που σήμερα έχει γίνει απόλυτη...

Εμείς θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε αντίστροφα από την τάξη τής έκθεσης του ίδιου του βιβλίου, ώστε να παρακολουθήσουμε τη διαδικασία συγκρότησης του βασικού επιχειρήματος που καταφανώς ξεκινάει από το τέλος. Το τρίτο και τελευταίο μέρος είναι αφιερωμένο στο «Στρατόπεδο ως βιοπολιτικό παράδειγμα της νεωτερικότητας». Εδώ ο συγγραφέας παίρνει ως αφετηρία του τις έννοιες της βιοεξουσίας και της βιοπολιτικής στο όψιμο έργο του Μισέλ Φουκό -που σημαίνει, ακριβώς, την ικανότητα της εξουσίας να εγγράφεται στο ίδιο το ανθρώπινο σώμα και να διαπλάθει ωμά, σωματικά τα υποκείμενά της -θέλοντας να τις διασταυρώσει με τις αναλύσεις τής Χάνα Αρεντ για τον ολοκληρωτισμό: αν ο Φουκό στις σπουδαίες αναλύσεις του των θεσμών εγκλεισμού παρέλειψε να συζητήσει την κορυφαία εμπειρία των στρατοπέδων συγκέντρωσης, η Αρεντ, από την πλευρά της, δεν διέθετε την έννοια της βιοεξουσίας για να δώσει το μέγιστο της δραστικότητας στη δική της εκτίμηση περί ολοκληρωτικής κυριαρχίας. Το στρατόπεδο, πράγματι, είναι ο αξεπέραστος βιοπολιτικός χώρος όπου το γυμνό και ανώνυμο σώμα βρίσκεται στην απόλυτη διάθεση μιας ανεξέλεγκτης δύναμης, χωρίς πολιτικά δικαιώματα και χωρίς νομικές ή ηθικές διαμεσολαβήσεις -παγιδευμένο, θα έλεγε κανείς, σε έναν «μη τόπο» όπου μπορεί να του συμβεί κυριολεκτικά οτιδήποτε. 

Πολλοί οπωσδήποτε θα μπορούσαν να δεχθούν αυτή την εκτίμηση, ελάχιστοι όμως είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν την αναπότρεπτη αλληλουχία των σκέψεων που οδηγεί τον Αγκάμπεν στην πιο αποφασιστική του θέση: το στρατόπεδο συγκέντρωσης είναι σήμερα ολόκληρη η κοινωνία, οι σύγχρονες «δημοκρατίες» είναι ο φυσιολογικός συνεχιστής τού ολοκληρωτισμού, του οποίου οι τεχνικές διαχέονται μέσω αόρατων δικτύων κατεξουσιασμού σε ολόκληρο το κοινωνικό σώμα -ο εξοντώσιμος «Εβραίος» είμαστε όλοι εμείς. Ο σύγχρονος μετανάστης στις «ζώνες προσωρινής κράτησης», όπου η η στέρηση της ιθαγένειας τον απογυμνώνει σχεδόν αυτομάτως και από «ανθρώπινα» δικαιώματα, οι μαζικά αναλώσιμοι πληθυσμοί τού Τρίτου Κόσμου, οι κάθε είδους αποκλεισμένοι που οι σύγχρονες κοινωνίες παράγουν διαρκώς μέσ' από τα σπλάχνα τους, όλοι μας εντέλει, στο βαθμό που υποκείμεθα σε υγιεινομικές πολιτικές, σε μια διαρκή βιοτεχνολογική παρέμβαση, σε αύξουσα τεχνικοποίηση της ζωής και του θανάτου, που απαιτεί έναν νομικό ορισμό τους, σε ευγονικούς σχεδιασμούς και σε καταγραφή των βιομετρικών δεδομένων, είμαστε ανθρώπινα πειραματόζωα και ενεργούμενα μιας κυριαρχίας που δεν είναι πλέον απλώς «πολιτική» (με τη νομικοδικαιική έννοια του όρου), αιχμάλωτοι μάλλον του σύγχρονου κράτους παρά «πολίτες» του. Δείκτης τής ολοκληρωτικής κυριαρχίας είναι εντέλει για τον Τζόρτζιο Αγκάμπεν η «συγχώνευση πολιτικής και ιατρικής», και στα σπουδαία αυτά τελευταία κεφάλαια του βιβλίου του θα δείξει πώς οι έννοιες και οι ειδικές στρατηγικές (δικαιικές και τεχνοεπιστημονικές) του ναζιστικού καθεστώτος βρήκαν όλες τη συνέχεια και την ανάπτυξή τους στις δυτικές «δημοκρατίες» που το διαδέχτηκαν.

Το ζήτημα όμως δεν τελειώνει εδώ• εδώ μόνο αρχίζει. Ο Αγκάμπεν με βάση τη σύγχρονη εμπειρία τού ολοκληρωτισμού θα επιχειρήσει να αναστοχαστεί την ίδια τη φύση τής κυριαρχίας, διότι αυτό που ο ναζισμός ενσάρκωσε -και ο Καρλ Σμιτ θεωρητικοποίησε- με το συνεπέστερο τρόπο στον 20ό αιώνα είναι, στην πραγματικότητα, η λανθάνουσα λογική της κυριαρχίας σε όλες τις ιστορικές της εκφάνσεις. Ακολουθώντας ακριβώς την υπόδειξη του Καρλ Σμιτ πρέπει να εγκαταλείψουμε οριστικά το νομικοδικαιικό μοντέλο της εξουσίας, ιδεολογική κατασκευή του αστικού φιλελευθερισμού, για να δούμε καθαρά το παράδοξο που θεμελιώνει κάθε «έννομη» κυριαρχία: εκείνος που θεσπίζει δίκαιο βρίσκεται κατ' ανάγκη εκτός δικαίου. Ανατρέχοντας πίσω στην ελληνική και λατινική γραμματεία, ο συγγραφέας θα υποδείξει τη σύζευξη βίας και νόμου που ορίζει ανέκαθεν το θεμέλιο της κυριαρχίας, κάτι που από τους νεότερους συνέλαβε καθαρότερα ο Χομπς• και αυτό σημαίνει, επίσης, ότι η σχέση τού κυρίαρχου (είτε ατομικά είτε συλλογικά εννοουμένου) με το νόμο είναι κατ' ανάγκη σχέση εξαίρεσης: ο ίδιος περιλαμβάνεται στην έννομη τάξη, υπό τον όρον ότι εξαιρείται από αυτήν, και εξαιρείται ακριβώς επειδή είναι εκείνος που με μια εναρκτήρια βιαιοπραγία την επιβάλλει, και με μια συνεχόμενη βιαιοπραγία τη συντηρεί (εδώ ο Αγκάμπεν ξεκινάει στην πραγματικότητα από τις διεισδυτικές ενοράσεις του Βάλτερ Μπένγιαμιν στο νεανικό του δοκίμιο «Για μια κριτική τής βίας», που μπορούν να διαβαστούν ως παράλληλες με του Καρλ Σμιτ, αλλά προφανώς με την αντίθετη πολιτική πρόθεση). 

Απαξ και ορίστηκε αυτή η αντιφατική δομή νόμου και εξαίρεσης που γεννά την πολιτικοδικαιική τάξη, αναμένεται να εμφανιστούν και άλλες δομικές «εξαιρετικότητες», σύμμετρες προς την ιδιάζουσα θέση τού κυρίαρχου. Στην πιο αντιπροσωπευτική τους μορφή εμπεριέχονται στον κάπως κρυπτικό όρο που εμβληματικά εδώ χρησιμοποιεί ο Αγκάμπεν, «γυμνή ζωή». Στην πραγματικότητα υπάρχουν και άλλες «εξαιρετικότητες» που απορρέουν από την ίδια θεμελιώδη δομή -ο συγγραφέας συζητάει εκτενώς το μεσαιωνικό «διπλό σώμα τού βασιλιά» και τη ρωμαϊκή devotio- οι οποίες όμως δεν θα μας απασχολήσουν ειδικότερα αφού κύριο παράδειγμα, και πραγματικό επίκεντρο του ενδιαφέροντός του ως ενσάρκωση της «γυμνής ζωής», είναι η αινιγματική φιγούρα του homo sacer που ανασύρει από το αρχαίο ρωμαϊκό δίκαιο. Αφού στο πρώτο μέρος τού βιβλίου εκθέσει την προαναφερθείσα «Λογική τής κυριαρχίας», στο δεύτερο μέρος με τον ομώνυμο τίτλο προχωρεί στην ανάλυση του homo sacer -αληθινού προγόνου, όπως θα υποδείξει, του Εβραίου, του μετανάστη, του έγκλειστου σήμερα στα στρατόπεδα τύπου Γκουαντανάμο, όλων μας εντέλει ως ενεργουμένων και οιονεί θυμάτων τής σύγχρονης βιοπολιτικής. 

Ο κυρίαρχος, ως δημιουργός δικαίου και άρα της πολιτικής τάξης, είναι αυτός που μπορεί να απονέμει την πολιτική ιδιότητα• εκείνος όμως που έχει τη δύναμη να απονέμει την πολιτική ιδιότητα, έχει τη δύναμη και να την αίρει. Τι μπορεί να συμβεί σε έναν πολίτη μετά την άρση τής πολιτικής του ιδιότητας; Θεωρητικά, οτιδήποτε. Διότι εκείνος που αποκλείεται από την πολιτική ιδιότητα δεν επιστρέφει στην προ-πολιτική φύση, εγκλωβίζεται μάλλον σε μια «φύση» που είναι στην πραγματικότητα μια ζώνη αδιακρισίας, ένας «μη τόπος», ανάμεσα στο φυσικό και στο πολιτικό -συνεπώς και καμία τάξη, φυσική ή πολιτική, δεν μπορεί να τον προστατεύσει απ' οτιδήποτε. Τέτοια είναι η περίπτωση του homo sacer: η sacratio, η αρχαιότερη όπως υποστήριξαν ορισμένοι ποινή τού ρωμαϊκού δικαίου, συνιστά μια ιδιότυπη «ιεροποίηση», μέσω της οποίας το υποκείμενο απαγορεύεται να θυσιαστεί βάσει οιουδήποτε τελετουργικού κανόνα, ο καθένας ωστόσο μπορεί να το φονεύσει ατιμωρητί• σαν να λέμε, η πολιτική του ιδιότητα αίρεται, χωρίς ωστόσο να περιέρχεται στη δικαιοδοσία της ιδιάζουσας τάξης τού ιερού (όπως θα συνέβαινε με ένα κανονικό θυσιαστήριο θύμα). Η sacratio, αυτή η ιδιόμορφη παραγωγή της «άθυτης και φονεύσιμης ζωής», συνιστά εν ολίγοις το αρχέτυπο του αναθέματος, του αφορισμού, που είναι για τον Αγκάμπεν η πρώτη και η έσχατη δυνατότητα, το αληθινό μυστικό θεμέλιο της κυριαρχίας. 

Διότι αυτή η εξαίρεση από το πολιτικό είναι μια οριακά πολιτική πράξη, ανήκει στη δύναμη του κυρίαρχου και ο αντιφατικός της χαρακτήρας φωτίζει την αντίφαση που ορίζει και τον ίδιον, αφού συναντιούνται στην ίδια δομή: «Στα δύο ακραία όρια της έννομης τάξης, κυρίαρχος και homo sacer παρουσιάζουν δύο συμμετρικές φιγούρες, που έχουν την αυτή δομή και συσχετίζονται, με την έννοια ότι κυρίαρχος είναι αυτός εν σχέσει προς τον οποίον όλοι οι άνθρωποι είναι δυνάμει homines sacri, και homo sacer είναι εκείνος εν σχέσει προς τον οποίον όλοι οι άνθρωποι ενεργούν ως κυρίαρχοι» (σελ. 137), θα γράψει ο Αγκάμπεν. Η «άθυτη και φονεύσιμη ζωή» του homo sacer είναι εντέλει αυτό που συγγραφέας εννοεί ως «γυμνή ζωή» -και το «γυμνή» εδώ δηλώνει τη στέρηση όλων των κατηγορημάτων-εγγυήσεων που θα απέρρεαν από την ένταξή της σε οιαδήποτε οντολογική ή θεσμική τάξη (φυσική, νομικοπολιτική, ιερή/τελετουργική κ.ο.κ.). 

Οτι ο πολιτικός αποκλεισμός δεν οδηγεί καθόλου πίσω στη φυσική τάξη ο Αγκάμπεν το δείχνει πολύ ωραία εκεί που σχολιάζει την έννοια της «φυσικής κατάστασης» στον Χομπς (σελ. 171-2), η οποία δεν συνιστά ένα προ-πολιτικό στάδιο αλλά μάλλον εκείνο που ο Καρλ Σμιτ ονομάζει «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης», όταν η κοινωνική τάξη εμφανίζεται «ωσεί λελυμένη» και εισερχόμαστε σε καθεστώς διαρκούς εξαίρεσης (ο ναζισμός ήταν ακριβώς μια τέτοια κατάσταση). Ταυτόχρονα όμως ανακύπτει ένα άλλο πρόβλημα: αν ο αποκλεισμός από την ιερή/τελετουργική τάξη είναι εξίσου συστατικός για την παραγωγή τού homo sacer, πώς εξηγείται το όνομά του (sacer=ιερός); 

Στην ανάλυση του homo sacer ο Αγκάμπεν πιστεύει πως αποκαλύπτει, εκτός των άλλων, κάτι ουσιώδες για την τάξη τού ιερού, η οποία προέρχεται επίσης από τον αφορισμό, το ανάθεμα• ακριβέστερα, το ανάθεμα προηγείται της διάκρισης ανάμεσα στην πολιτική σφαίρα και τη θρησκευτική σφαίρα, και θεμελιώνει ταυτόχρονα και τις δύο. Για να φέρει στην επιφάνεια αυτή τη σχέση διατείνεται ότι καθαρίζει το έδαφος από μια παρανόηση, τη θεωρία περί «αμφισημίας τού ιερού» (που αποδίδει στον Ρούντολφ Οτο, τον Μπατάιγ, τον Κελουά κ.ά.). Για όποιον γνωρίζει σε βάθος αυτή την προβληματική είναι φανερό ότι ο Αγκάμπεν καθόλου δεν ακύρωσε την αξία των παραπάνω εκτιμήσεων, έδειξε μόνον ότι ο homo sacer του Ρωμαϊκού Δικαίου δεν ερμηνεύεται από τέτοιες θεωρίες. Γιατί όμως πιστεύει ότι ο homo sacer ερμηνεύει την κατηγορία του ιερού εν γένει; Sacer στα λατινικά σημαίνει ακριβώς «χωριστός»• είναι αλήθεια ότι στη λατινική, όπως και στην εβραϊκή, από αυτή την ετυμολογική ρίζα παράγεται η έννοια του ιερού, όμως δεν συμβαίνει το ίδιο σε άλλες γλώσσες (χαρακτηριστικά, ας πούμε, στην ελληνική...). Homo sacer σημαίνει, πριν από «ιερός», «χωριστός» ή «χωρισμένος» άνθρωπος• αναδεικνύει δηλαδή ακριβώς τη δομή τού αφορισμού, όμως η υπαγωγή αυτής της σημασίας στην έννοια του ιερού ενδέχεται να αποκαλύπτει μια ιστορική τροπικότητα την οποία καθόλου δεν εξετάζει ο Αγκάμπεν: την αποικιοποίηση της σφαίρας του ιερού από την πολιτική σφαίρα, την τάξη του νόμου, που χαρακτηρίζει αναπτυγμένες πατριαρχικές κοινωνίες οι οποίες θα γεννήσουν τις πρόδρομες μορφές κράτους, όπως η ρωμαϊκή και η εβραϊκή (και είναι τουλάχιστον απορίας άξιον το ότι ο Αγκάμπεν αναζητεί αρχετυπικές δομές τής κυριαρχίας στην ελληνολατινική μόνο γραμματεία και όχι επίσης στη βιβλική). 

Τουλάχιστον ο συγγραφέας μας κατανοεί ένα θεμελιώδες ιστορικό γεγονός: την καταγωγή της εφιαλτικής διαπλοκής κυριαρχίας και «γυμνής ζωής», βίας και νόμου, από τον πατριαρχικό καταναγκασμό, κάτι που φωτίζει ικανοποιητικά στο ρωμαϊκό ειδικά συμφραζόμενο (σελ. 142-6). Μένει βεβαίως ο συσχετισμός τού homo sacer με το ιδιότυπο καθεστώς του δούλου, κάτι που επίσης αγνοείται και που θα επέτρεπε πολύ πιο απτές ιστορικές ενοράσεις στο ζήτημα... Εν πάση περιπτώσει, ενόψει των παραπάνω αναλύσεων, γίνεται αντιληπτό ότι ο κρίσιμος όρος «γυμνή ζωή» σημαίνει ζωή που έχει καταστεί απλώς αντικείμενο, καθαρό πράγμα, και αυτή είναι μια διαδικασία συμφυής στην εδραίωση κάθε θετικού δικαίου, δηλαδή κράτους, εις πείσμα όλων των (περιστασιακών και ατελέσφορων) πολιτικών διαμεσολαβήσεων... 

Στην κλιμάκωση και την εντατικοποίηση αυτής της διαδικασίας συμβάλλει ανυπολόγιστα όμως ένας πρόσθετος παράγοντας, τον οποίον αγνοεί σκανδαλωδώς η πραγμάτευση του Τζόρτζιο Αγκάμπεν: πραγμοποίηση είναι ένας μαρξιστικός όρος που περιγράφει τη μετατροπή των κοινωνικών σχέσεων και των ίδιων των ανθρώπινων υποκειμένων σε «πράγματα» μέσα στη διαδικασία της διευρυνόμενης εμπορευματοποίησης που χαρακτηρίζει την ανάπτυξη του καπιταλισμού. Εμπόρευμα, γενικό ισοδύναμο, κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής είναι όροι που απουσιάζουν εντυπωσιακά από τις αναλύσεις του βιβλίου, αφαιρώντας ένα μέρος από την ιστορική τους δραστικότητα υπέρ μιας άχρονης -και άναχρονιστικής, παρά τις μεταμοντέρνες ρητορικές της περιστροφές- «οντολογίας» τής εξουσίας (πρόβλημα που υπάρχει άλλωστε ήδη στη σκέψη τού Φουκό). Ετσι όμως το ανατρεπτικό εγχείρημα παγιδεύεται σε μιαν αμφίθυμη και ανεπίλυτη σχέση μ' εκείνο το οποίο θέλει να ανατρέψει: χαρακτηριστικό παράδειγμα, η συνηγορία στην απαράδεκτη κριτική τού Λέβινας προς τον Χάιντεγκερ (σελ. 233-6), που μοιάζει να υποστηρίζει την υπαναστροφή σε έναν δυϊσμό ο οποίος, σύμφωνα με την ίδια την ανάλυση του Αγκάμπεν, δεν θα ήταν λιγότερο ιδεολογικός από τη φιλελεύθερη διάκριση δημόσιου-ιδιωτικού, ήδη παγιδευμένη από τη λογική τής κυριαρχίας... Οποια μορφή και αν έχει λοιπόν η «θεϊκή βία» που προορίζεται να λύσει το δεσμό βίας και νόμου, για την οποία μιλούσε σε μεσσιανικούς τόνους ο Μπένγιαμιν (και την οποία τόσο ύπουλα προσπάθησε στις μέρες μας να δυσφημίσει ο Ντερντινά), δεν μπορεί να έχει άλλον πρακτικό στόχο από την παρούσα ιστορική μορφή τής κυριαρχίας, σταθερή πηγή όλων των σύγχρονων ολοκληρωτισμών: τον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής, και τους εγγενείς αποκλεισμούς του.

ΦΩΤΗΣ ΤΕΡΖΑΚΗΣ

Κρίση και Φιλοσοφία:ο ρόλος της επιστήμης, του σύγχρονου καταμερισμού εργασίας και του τεχνοεπιστημονικού πνεύματος

Mια συζήτηση με αφορμή το βιβλίο του Edmund Husserl "Η κρίση της ευρωπαϊκής ανθρωπότητας και η φιλοσοφία"

Ποία είναι η φύση της σημερινής κρίσης; Ποίος είναι ο ρόλος της επιστήμης και του σύγχρονου καπιταλιστικού καταμερισμού εργασίας;  Ποίος ο ρόλος του τεχνοεπιστημονικού πνεύματος;

Φώτης Τερζάκης και Παύλος Κόντος 

Νύχτα πρώτη... Ιούνης 2008 νησί του βορείου Αιγαίου... 

του ΑΑ

Δοκίμασα... ένιωσα το γνωστό κάψιμο στον ουρανίσκο και πιο κάτω... λικέρ σπιτικό μου είπε... κοιτώντας κάτι εξαιρετικά σημαντικό κάτω ίσως τη φάλαγγα από μυρμήγκια που είχε ξεκινήσει μια καταδικασμένη πορεία προς τη νίκη... ποια νίκη αναρωτήθηκα... ποτέ δεν καταλάβαινα τους νικητές... έστω τους πιθανούς νικητές... αντίθετα με τους χαμένους κάτι με κράταγε αιώνια δεμένο κάτι εκείνη η ταινία του Νικολαΐδη κάτι η μάνα μου που μου υποσχόταν όλα τα δεινά αν συνέχιζα να ζω έτσι τέλος πάντων ακόμα και η προτίμησή μου στους ινδιάνους ή και στους αδελφούς Ντάλτον που όλοι με διαβεβαίωναν ότι στο τέλος χάνουν μα εγώ πάντα έλπιζα... 

Υπέροχο μουρμούρισα… χωρίς να το πολυπιστεύω… η γεύση μου λειτουργούσε πια απολύτως επιλεκτικά… φοβάμαι πως είχε οριστικά αυτονομηθεί απ’ το υπόλοιπο σώμα... δεν μπορούσα να κάνω κάτι, ήμουν υπέρ των κινημάτων… όλων των κινημάτων... 

Ξέρετε έχει την ιστορία του... το’ φτιαχνε η γιαγιά μου… η σμυρνιά... αισθάνθηκα μια πρώτη αδιαθεσία… είχα τρεις μέρες να μιλήσω και όλα πήγαιναν καλά και τώρα στα καλά καθούμενα η τύπισσα φαινόταν αποφασισμένη να με κάνει να ξεστομίσω πάνω από δέκα λέξεις... αμύνθηκα προσπαθώντας να παίξω μέσα μου την αγαπημένη μου ταινία –την καυτή σάρκα του Αλμοδοβάρ –τίποτα η φωνή της τρύπησε το πλάνο και έκανε την κατάστασή μου άσχημη πολύ άσχημη έπρεπε να πιω… κατέβασα το λικέρ με τη μία… φυσικά δεν ένιωσα τίποτα χρειαζόμουν επειγόντως αλκοόλ… δειλά ψιθύρισα κάτι αβέβαιο για τη μουσική υπόκρουση... με κοίταξε έκπληκτη τι δε μ’ αρεσε ο Νταλάρας; ήθελα να ουρλιάξω... κάτι σε Μάλαμα; ναι μου είπε κι έφυγε... κι εγώ ευτυχισμένος απ’ το απρόσμενο δώρο της μοναξιάς σχεδόν φώναξα για ένα ουίσκι… το ευχάριστο είναι πως το ποτό ήρθε γρήγορα και το δυσάρεστο πως εκείνη έκατσε μαζί μου με απέραντο θράσος... Αυτές τις προσυνεννοημένες συνευρέσεις δεν τις αντέχω. Βλέπετε χρόνια τώρα πεθαίνω με αβέβαια αποτελέσματα. Βιάζομαι όμως... Ας το πάμε απ’ την αρχή... 

Ήταν εκείνη η δασκάλα (ή νηπιαγωγός δε θυμάμαι) έχω όμως την αίσθηση των χεριών της Μαρίνα ναι τώρα θυμάμαι… 

Τραχιά χέρια στο διάλειμμα μιας πορείας ή κατάληψης... ένα καφενείο και τα μάτια της πάνω από έναν σκέτο ελληνικό... τη συνάντησα ξανά μετά από χρόνια σε μια πορεία στο Ναύπλιο... αα ο Άγγελος... εσύ που βιαζόσουν... πνίγηκα σ’ ένα ανεξήγητο βουβό κλάμα ενώ ψέλλιζα τα τυπικά κι είχα κιόλας τη γεύση του αλκοόλ ανακατωμένη με λίγο αίμα και μια δόση από Coltrane το’ χετε δοκιμάσει; εξαιρετικό... 

Στο δημοπρατήριο συναισθημάτων που οικοδομείται είμαι πάντα μειοδότης... μιας και τίποτα άλλο δεν έχω να δώσω παρά την καρδιά μου... ναι λοιπόν βιάζομαι και δεν τα καταφέρνω μα δε συναινώ σε βιασμούς κανενός είδους να σαν κι αυτόν που ήρθε χρόνια αργότερα στη ζωή μου… 

Την είδα με κάποια καθυστέρηση γιατί ήταν απρόσωπα ντυμένη... την είδα όμως... Ήταν (είναι υποθέτω) εξαιρετικά όμορφη... μιλούσε μ’ όλο της το κορμί… 

Προβοκατόρισσα... ανασφαλής μέχρις αηδίας με έναν υφέρποντα μικροαστισμό άνευ προηγουμένου και... επομένου… 

Την ερωτεύτηκα θανατηφόρα και επέζησα. Φυσικά μιλάμε για τη Χριστίνα... κάθε συνάντηση μαζί της έμοιαζε με τον ήχο της μπίλιας στη ρουλέτα... κροταλίζει και σε γεμίζει ελπίδες και στο τέλος πάει αλλού... εκείνο που θυμάμαι απ’ αυτήν είναι ένα σφίξιμο στο στομάχι και η γεύση του ντραμπούι ανακατωμένη με δόσεις Ελύτη και ελιτισμού το’ χετε δοκιμάσει; εξαιρετικό... 

Ήπια το ποτό με δυο μεγάλες γουλιές... θα σε πειράξει είπε... μη δίνεις σημασία… το δεύτερο και το τρίτο είχαν την ίδια τύχη… εκεί σκέφτηκα τις αυριανές μετρήσεις στο Λυκούργιο... η μόλυνση ήταν τεραστίων διαστάσεων... κάποιος μαλάκας θα έσκιζε την αναφορά μου κι εγώ στους δρόμους θα πνιγόμουν πάλι απ’ τα χημικά τους... σκατά θα πιω... κάπου πίσω έπαιζε Αρλέτα κι εγώ ήμουν μόνος όπως τότε στα 15μου κλειδωμένος στο εφηβικό μου δωμάτιο ακούγοντας θείες μουσικές για τα πάθη των ανθρώπων... τώρα τι ήταν αυτό… ξέμπαρκοι; μπα αυτονομείται κι η ακοή μου χαλάλι της... έσκυψα να τη φιλήσω... το μόνο που θυμάμαι είναι πως μπέρδευα τον τόπο και το χρόνο… κάτι ασύμβατες εικόνες διακοπών με τη Μαρία... ύστερα κλάματα φωνές... ώρες πόνου κι οδύνης... έφυγε έχοντας πάρει κάτι από μένα... δεν ξέρω τι γιατί δε μου’ λειπε τίποτα... βλέπετε το τελευταίο πράγμα που θυμάμαι να’ χα χάσει ήταν το γέλιο της Μαρίας τρία χρόνια τώρα... το φως διακόρευσε την εγκεφαλική ανία… ξαπλωμένος στην παραλία μόνος ένιωσα την πρώτη του ηλίου ζέση... 

Νύχτα τελευταία... Δεκέμβρης του 2008 Αθήνα κέντρο... 

Μετά το πρώτο πέσιμο των μπάτσων η πορεία κόπηκε στα τρία. Ήμουν με 5 συντρόφους τον Σωτήρη τον Νικόλα την Άσπα τον τρελό και τη Μάρθα... ο Σωτήρης φώναζε κάτι για αλυσίδες μου’ ρθε να γελάσω δύσκολο με τόσα χημικά… τα ματ είχαν φτάσει στα 15 μέτρα αρχίσαμε να τρέχουμε... κι όμως την επόμενη φορά που θα ρίξουν λέω να μη φύγουμε σύντροφοι... πανικός στην πλατεία στρατός από δαύτους... μα που στο διάολο τους βρίσκουν… η Άσπα έπεσε τη σήκωσα ο Σωτήρης έχασε τα γυαλιά του... είχε αίματα... ο Νικόλας έσπαγε ένα φανάρι με απέραντη εμμονή... του ούρλιαξα... κείνο το χωράφι που πάντα σκάβουμε και πάντα χέρσο μένει... ο τρελός πήγαινε προς το μέρος των δολοφόνων… η Μάρθα τον κρατούσε… αδύνατο... ο Κοσμάς στη γωνία μας φώναξε... μια πόρτα άνοιξε κι έκλεισε... ήταν όλοι εκεί... λιποθύμησα... αργότερα κάναμε συνέλευση... θα χτυπούσαμε... αύριο… θέλαμε όλοι... στο βάθος είδα τη Μαρία… με είδε ήρθε κοντά… είσαι καλά; θα μ συγχωρέσεις ποτέ; δε θυμόμουν καν γιατί μιλούσε... τη φίλησα... σ’ αγαπάω ρε γαμώτο… 

Ξέρετε η αγάπη είναι ουσιαστικό σε χρόνο διαρκείας και απολύτως προαιρετική... καθώς διαχέεται σε χωροχρόνο και πρόσωπα. Μεγάλωσα με ένα σωρό συναισθηματικούς ντετερμινισμούς που ηλίθια στήριξα μέχρι τώρα... ευτυχώς ξεμπέρδεψα μ’ αυτά... δεν έχουμε παρά μόνο ο ένας τον άλλο... ο Νικόλας φιλιόταν με την Άσπα… η Μάρθα χάιδευε τον τρελό... ξάπλωσα πίσω… σύντροφοι έχουμε μπύρες; σε λίγο έπινα… η Μαρία έφυγε προς τον Μπάμπη... ήταν κάπως χτυπημένος... στις 6 στα προπύλαια… θα’ χαμε δικό μας μπλοκ… κράνη παλούκια μάσκες... 

Στις 11 το βράδυ είχα δει τον τρελό να τρελαίνεται τη Μάρθα χτυπημένη την Άσπα κλαμένη – είχαν πιάσει τον Νικόλα... ο Σωτήρης έλειπε ανεξήγητα και τρομακτικά... έστριψα στο στενό που ήταν το στέκι... τους είδα ήταν τρεις… χρυσαυγίτες… κτηνώδεις... ο Σωτήρης ακίνητος κάτω… να μη φοβηθώ ψιθύρισα… έτρεξα προς το Σωτήρη… άκουσα τα ουρλιαχτά τους κάτι σαν φα’ τη ρε κωλόπαιδο... ένιωσα ένα γλυκό κάψιμο και αίμα να κυλάει πάνω μου... μα δεν είμαι παιδί ρε γαμώτο… δεν το βλέπουν... γέρασα και να που τώρα θα πεθάνω... τα χημικά ανακατεμένα μ’ αίμα... το’ χετε δοκιμάσει; εξαιρετικό… έτρεμα λίγο... ο Σωτήρης δεν κουνιόταν... ερημιά... φωνές μακρινές... όχι ελληνικά ήταν οι σύντροφοι μετανάστες απ’ το κίνημα αλληλεγγύης... τα τέρατα έφυγαν σαν τον κάθιδρο εφιάλτη του χωρισμού μου με τη Μαρία… τη σκέφτηκα… έκλεισα τα μάτια… πώς ήθελα λίγο αλκοόλ… ο Νικόλας έπινε πολύ έλεγε η Άσπα... χαμογέλασα… γκροτέσκα φιγούρα... 

Την επόμενη μέρα τεράστιες διαδηλώσεις συγκλόνισαν τη χώρα. δημόσια κέντρα εξουσίας καταλείφθηκαν. Τοπικά συμβούλια σε γειτονιές και χωριά υπερασπίζονταν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια με αλληλεγγύη κι ανθρωπιά τα εργοστάσια πέρασαν στα χέρια των εργατών... ο Σωτήρης λίγες μέρες μετά ήταν καλά… κι εγώ στο νοσοκομείο κάθε μέρα έβλεπα τη Μαρία και κάτι στο βάθος των ματιών της να υπόσχεται τα πάντα... 

Ε δεν πιστεύω να τσιμπήσατε... ο Σωτήρης ήταν σε κώμα για μέρες... ο Νικόλας έφαγε 5 χρόνια... ο τρελός τρόφιμος ψυχιατρείου... η Μάρθα κι η Άσπα ατέλειωτες αναμονές με κρυμμένο αλκοόλ και μαύρο... μια σιδερένια φτέρνα τσάκισέ το κίνημα... αα συγγνώμη το εξεγερτικό φαινόμενο... κι εγώ… πέθανα το ίδιο πρωί σε ένα νοσοκομείο που λεγόταν ΕΛΠΙΣ… πλάκα δεν έχει... και τώρα σουλατσάρω σε κάτι παράξενα σοκάκια με τρελαμένους τύπους λίγο πιωμένος λίγο φτιαγμένος… ξέρετε δε φτάνει να ξέρουμε τι πρέπει να γίνει για να το κάνουμε... άντε γεια χαρά μάγκες Μεταξύ δυο νυχτών μεσολαβεί ένα φωτεινό διάστημα που το λέμε μέρα... στη ζωή κάποιων ανθρώπων αυτό το διάστημα εκλείπει... για άγνωστους λόγους... τότε απλά η νύχτα εναλλάσσεται με νύχτα...

Μαθήματα Aυτομόρφωσης 

πρώτος κύκλος: ψυχανάλυση και πολιτική: 

Μάθημα Πρώτο: Εν αρχή ην η Άννα – B’ μέρος

A' Mέρος εδώ

Fallen Art

Ο σύγχρονος ηγεμόνας είναι ένας σαδιστής αξιωματικός με καλλιτεχνικές ανησυχίες. Η «τέχνη» του στηρίζεται σε μια διεστραμμένη μέθοδο κινηματογράφησης, στην κινηματογραφική προβολή φωτογραφιών που απεικονίζουν τα αποτελέσματα της βίαιης πτώσης από μεγάλο ύψος. Ένας αξιωματικός στην κορυφή για το σπρώξιμο και ένας ατάραχος γιατρός στρατοπέδου στο έδαφος συμπληρώνουν το τοπίο. Αυτή η εξαιρετική ταινία μικρού μήκους μας δείχνει που θα οδηγηθούμε ως ανθρωπότητα αν συνεχίσουμε να ακολουθούμε τυφλά την λογική της καπιταλιστικής μηχανής. Μια μηχανής που στο ηρωική της φινάλε καταστρέψει την κοινωνία και κάθε μορφή ζωτικότητας. Προτιμά να διαλύσει τα πάντα παρά να σταματήσει να λειτουργεί. Δεν φταίει αυτή. Έτσι είναι προγραμματισμένη, κάνει απλά το καθήκον της. Μην κάνετε το λάθος να δείτε την ταινία ως μια ακόμα εφιαλτική προβολή του μέλλοντος. Μια αρνητική ουτοπία που έχουμε οριστικά διαγράψει. Η τέχνη της καταστροφής είναι ήδη παρούσα. Η Άρεντ μας αποκάλυψε πως ο ολοκληρωτισμό δε βασίστηκε στους διεσταλμένους δικτάτορες αλλά στους απλούς στρατιώτες, στους απλούς πολίτες, στους φιλήσυχους ψηφοφόρους, σε όσους ποτέ δεν αναρωτήθηκαν αν έχουν οποιαδήποτε λογική αυτά που τους ζητούν να πράξουν. Ο φασισμός είναι η «απόλυτη κοινοτυπία». Σήμερα, αύριο, πρώτη Μάη, έκτη Μάη. Αφίσα, προκήρυξη, πορεία, ταβέρνα, ρετσίνα. Άλλοι ψηφίζουν «αριστερά» άλλοι «δεξιά» σαν να μην συμβαίνει τίποτα. όμως το εφιαλτικό μοτίβο της απόλυτης κοινοτοπία, που διατρέχει οριζόντια όλη την κοινωνική αποχαύνωση και της επιβάλει να αναπαράγει αυτιστικά όλα τα κενά νοήματος στερεότυπα, κρύβει στο φόντο τον αξιωματικό των ες/ες. ΟΧΙ δεν είναι η γραφικοί της Χρυσής Αυγής που όψιμα όλο το πολιτικό προσωπικό μας ζητά να απομονώσουμε για να σώσουμε [ή να δικαιώσουμε] τη «δημοκρατία», είναι η ίδια η «δημοκρατία» στο βαθμό που έχει μετατρέψει την κοινωνία στο πειραματικό εργοστάσιο του ολοκληρωτισμού για να σώσει την αδηφάγα διαστροφή των καπιταλιστών για κέρδος. Μια δημοκρατία που ταύτισε πια το καθήκον των πολιτιών της με αυτό το κέρδος. Ο στρατιώτης που πέφτει ηρωικά νιώθει ότι έπραξε το καθήκον του, ότι η ασήμαντη ζωή του έγινε ηρωική έξοδος. Ζούμε πια σε ένα κοινωνικό στρατόπεδο συγκέντρωσης όπου το καθήκον των ανθρώπων είναι να ζουν μια «γενική ζωή», να υπακούουν χωρίς να σκέπτονται. Σαν στρατιώτες. Κάναμε απλά το καθήκον μας έλεγαν πάντα οι αξιωματικοί των ες/ες, ακλουθούσαμε εντολές. Σε άλλη περίπτωση μας είχαν πει πως θα έρθει η καταστροφή, ο κομμουνισμός, οι Εβραίοι. «Όποιος δεν θέλει να μιλάει για τον καπιταλισμό καλό είναι να σωπαίνει για το φασισμός» έναν «φασισμό που ανατέλλει ενώ εμείς τραγουδάμε κοινοτοπίες»

Μαθήματα Aυτομόρφωσης 
πρώτος κύκλος: ψυχανάλυση και πολιτική: 
Μάθημα Πρώτο: Εν αρχή ην η Άννα – Α’ μέρος  

Αν

Αν οι υπολογισμοί ήταν σωστοί 
τώρα θα ήμουν κάποιος άλλος 
Κάποιος ηλίθιος βασιλιάς ανόρεχτος 
Να εξουσιάζω μηχανές και σίδερα 
Να βιάζω όλα τα έξυπνα γρανάζια 

Μα δεν τους βγήκε το καλούπι και έτσι ξέμεινα 
στη μεγάλη αποθήκη 
Μαζί με εκατομμύρια ανένταχτους 
εναλλακτικούς ιμάντες

Ἡ ἀ­νά­κρι­ση

  

  «δεν γνωρίζω κανέναν μ’ αὐ­τὸ τὸ ὄ­νο­μα.»
  «Για­τί ἔ­χω τὴν ἐν­τύ­πω­ση ὅ­τι μοῦ λὲς ψέ­μα­τα;»
Τὰ μά­τια του εἶ­χαν πε­τα­χτεῖ ἔ­ξω ἀ­πὸ τὶς κόγ­χες. Τὸ σα­κά­κι τῆς στο­λῆς ἦ­ταν ξε­κούμ­πω­το, ἀ­πο­κα­λύ­πτον­τας ἕ­να που­κά­μι­σο πνιγ­μέ­νο στὸν ἱ­δρώ­τα. Ἡ γρα­βά­τα ἦ­ταν σχε­δὸν λυ­μέ­νη, θύ­μι­ζε θη­λιὰ ποὺ μό­λις ἔ­χει πνί­ξει τὸν λαι­μὸ ἑ­νὸς ἐγ­κλη­μα­τί­α. Εἶ­χε κι ἕ­να τσι­γά­ρο στὸ στό­μα, μιὰ χι­λι­ο­μα­ση­μέ­νη γό­πα ποὺ ὅ­λο ἔ­λε­γε νὰ τὴν φτύ­σει κι ὅ­λο τὸ με­τά­νι­ω­νε.
  «Θὰ μι­λή­σεις, ἢ θὰ μὲ κά­νεις νὰ χά­σω τὴν ὑ­πο­μο­νή μου;»
  «Σοῦ τὸ ὁρ­κί­ζο­μαι, ἀ­στυ­νό­με, δὲν ξέ­ρω τί­πο­τα.»
Ἀ­πο­μα­κρύν­θη­κε γιὰ λί­γο ἀ­πὸ κον­τά της, πα­ρα­μι­λών­τας, μὲ ἔκ­φρα­ση ἀ­η­δί­ας. Τὸ κρε­βά­τι ἦ­ταν ξέ­στρω­το καὶ ἡ τη­λε­ό­ρα­ση ἀ­νοι­χτή, χω­ρὶς ἦ­χο. Πά­νω στὸ κο­μο­δί­νο, ἡ κορ­νι­ζα­ρι­σμέ­νη οἰ­κο­γε­νεια­κὴ φω­το­γρα­φί­α ἀ­πὸ τὶς κα­λο­και­ρι­νὲς δι­α­κο­πὲς καὶ τὸ βρα­χι­ό­λι ποὺ τῆς εἶ­χε κά­νει δῶ­ρο στὴν δέ­κα­τη ἐ­πέ­τει­ο τοῦ γά­μου τους. Τὰ μπρι­γιὰν λαμ­πί­ρι­ζαν στὸ ἡ­μί­φως ποὺ δη­μι­ουρ­γοῦ­σε τὸ πορ­τα­τὶφ τῆς ἀ­νά­κρι­σης. Γύ­ρι­σε ξα­νὰ πρὸς τὴ με­ριά της καὶ κάρ­φω­σε τὸ βλέμ­μα του στὰ πό­δια της.
  «Ἂν νο­μί­ζεις ὅ­τι θὰ μὲ ξε­γε­λά­σεις μὲ κόλ­πα τύ­που “Βα­σι­κὸ Ἔν­στι­κτο”, εἶ­σαι γε­λα­σμέ­νη».
Τῆς ἔ­δω­σε ἕ­να χα­στού­κι ποὺ τὴν κόλ­λη­σε στὴν πλά­τη τῆς πο­λυ­θρό­νας. Μιὰ στα­γό­να ἀ­πὸ αἷ­μα ἐμ­φα­νί­στη­κε στὴν ἄ­κρη τοῦ στό­μα­τός της. Ἐ­κεί­νη ἔ­βγα­λε μὲ μιὰ ἀ­πό­το­μη κί­νη­ση τὶς χει­ρο­πέ­δες καὶ ση­κώ­θη­κε.
  «Εἶ­σαι ἠ­λί­θιος» τοῦ εἶ­πε κου­νών­τας μὲ ἀ­πο­γο­ή­τευ­ση τὸ κε­φά­λι.
  «Ἔ­χου­με πεῖ ὄ­χι χα­στού­κια».
Ἄ­νοι­ξε τὴν πόρ­τα τῆς κρε­βα­το­κά­μα­ρας καὶ ἔ­φυ­γε.

τάσος ψάρρης

Όψεις του κοινωνικού πολέμου μπροστά στις 17 Ιουνίου

9 ερωτήματα για επίδοξους λύτες… 

Σε ποιόν να πουληθώ; 

Ποιο θηρίο να λατρέψω; 

Ποιες καρδιές να συντρίψω; 

Ποια ψέματα να πω; 

Σε ποιο αίμα να βουτήξω; 

Καλύτερα να μην μπλέξεις με την εξουσία. 

 -Αρθούρος Ρεμπώ 

23 Οκτωβρίου 2008. Ο Άλαν Γκρίνσπαν, ο μέχρι πρότινος μάγος της παγκόσμιας οικονομίας, καταθέτει στην επιτροπή του αμερικάνικου κογκρέσου που εξετάζει τα αίτια της κρίσης. Στην επίμονη ερώτηση ενός βουλευτή από την Καλιφόρνια για το «εάν αναλογίζεται τις ευθύνες του, καθώς ακολουθώντας πιστά τη δική του οικονομική ιδεολογία σαν θεολογικό δόγμα, η Αμερική οδηγήθηκε στην κατάρρευση της lehman brothers και μαζί της ο πλανήτης ολόκληρος στη μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση όλων των εποχών» ο Γκρίνσπαν απάντησε σκυθρωπός: «Ανακάλυψα ένα σφάλμα στο μοντέλο που θεωρούσα πώς λειτουργεί ο κόσμος». 

V

She put her wounded flesh in the water 
Her face did not seem to change 
Gaze nailed in vacuum 


Then I realized she was addicted to pain 


Where, 
Near the wild solitude of the woods 
Next to the corpses and the noise of battle, 
I realized what she was looking to love: 


It was this wild obsession 
The few moments of absolute calm 
That made her to profligate 
Over the dead bodies